J. H. Von Kirchmann Boeken

In de Bibliotheek van het Vaticaan deed de Nederlandse filosoof en historicus Leen Spruit eind 2010 een spectaculaire ontdekking: hij vond het verloren gewaande handschrift van Spinoza’s Ethica . Op basis van dit manuscript verschijnt het ‘boek der boeken’ van de moderne filosofie nu in nieuwe vertaling. Benedictus de Spinoza is een de grootste Nederlandse filosofen, wegbereider van de moderne wijsbegeerte en aanjager van de Verlichting. Zijn Ethica voltooide hij twee jaar voor zijn dood, in 1675. Om problemen met het kerkelijk gezag te voorkomen besloot hij het werk pas na zijn dood uit te laten geven. Begin 1678 verscheen het in druk, geredigeerd door Spinoza's vrienden. Het oorspronkelijke handschrift werd na uitgave weggegooid, maar een vriend kopieerde het woord voor woord. Tot nu toe nam men aan dat deze kopie ook verloren was gegaan. Eind 2010 vond Leen Spruit het overgeschreven handschrift echter terug in het archief van de rooms-katholieke Inquisitie. Omdat de tekst op een aantal kleine maar belangwekkende punten afwijkt van de Ethica zoals wij die tot dusver kenden, bezorgde Leen Spruit in augustus 2011 samen met zijn collega Pina Totaro voor Uitgeverij Brill een integrale editie van het manuscript in het Latijn. Een publiekseditie in hedendaags Nederlands verschijnt in samenwerking met Brill in het voorjaar van 2012 bij Uitgeverij Boom.

Weinig boeken hebben zo’n impact op de moderne cultuur gehad als Kants Kritiek van de zuivere rede. Terwijl de Franse Revolutie in 1789 een politieke omwenteling teweegbracht, veroorzaakte Kants werk enkele jaren eerder een filosofische revolutie. Denkers als Schopenhauer, Heidegger, Wittgenstein en Lyotard bevestigen dat ons denken pas echt modern werd door Kants inzichten. Voor het eerst verschijnt nu een Nederlandse vertaling van dit invloedrijke boek, een bijzondere primeur. Kant beschouwde zijn Kritiek als een ‘tweede copernicaanse wending’, vergelijkbaar met Copernicus' verwerping van de aarde als centrum van het zonnestelsel. Hij weerlegde de heersende opvatting dat de natuur buiten de mens ligt en toonde aan dat kennis afhankelijk is van hoe onze rede de werkelijkheid ordent en interpreteert. Kennis is een samenspel van zintuiglijke waarneming en verstandelijke kaders die onze perceptie beïnvloeden. De ‘dingen op zichzelf’ blijven voor ons onkenbaar. Kant verkent zo de mogelijkheden en grenzen van de menselijke rede, wat de Kritiek tot een indrukwekkend resultaat maakt. Iedereen die zich modern of postmodern noemt, is erfgenaam van dit kritische zelfonderzoek. De Nederlandse vertaling is helder en toegankelijk, gericht op geïnteresseerden, maar wetenschappelijk verantwoord, tot stand gekomen met hulp van Kant-experts. Het ‘Ten geleide’ door de vertalers biedt extra ondersteuning voor de lezer.