Astolphe Marquis de Custine Boeken

In 1843 verscheen in Frankrijk een omvangrijk verslag van een reis door Rusland, geschreven door Astolphe Marquis de Custine. Het boek, bestaande uit vier delen van elk vierhonderd pagina's, was een groot succes en werd binnen enkele jaren vijf keer herdrukt. In Rusland kon het echter niet verschijnen, aangezien het als een schandelijk anti-Russisch werk werd beschouwd, wat leidde tot contra-pamfletten van het tsaristische regime. Pas in 1930 verscheen er een Russische vertaling, die inmiddels niet meer te vinden is. Custine, die geen expert was en het land slechts twee maanden bezocht, bevatte onnauwkeurigheden in zijn verslag. Hij formuleerde echter zelf zijn benadering: 'Ik heb slecht gekeken, maar goed gezien.' Van het Reve wijst op de actuele relevantie van Custine's opmerkingen, wat ook George Kennan deed door het boek te beschouwen als een waardevol werk over het Rusland van Stalin en later leiders. Custine wordt gezien als een genie in een onder-genre, met een dandyïsme dat afwijkt van de massa. Zijn romantische vuur, openhartige spot en unieke persoonlijkheid waren niet acceptabel voor de grote menigte, wat leidde tot tegenstroom, iets dat Baudelaire opmerkte over deze uitzonderlijke schrijver.

Astolphe Louis Léonor markiz de Custine (1790-1857) był pisarzem i podróżnikiem, znanym z książek podróżniczych oraz powieści. Jego bliskie związki z polskim środowiskiem emigracyjnym Hotelu Lambert w Paryżu, w tym z Czartoryskimi, Mickiewiczem i Chopinem, miały istotny wpływ na jego życie. Szczególnie ważna była znajomość z braćmi Gurowskimi, Adamem i Ignacym, co skłoniło markiza do podróży do Rosji. Ignacy, ścigany przez władze carski za udział w Powstaniu Listopadowym, potrzebował amnestii, a Custine podjął starania o jej uzyskanie podczas wizyty w Petersburgu. Jego książka, opublikowana w 1843 roku, odniosła ogromny sukces, sprzedając się w 200 tysiącach egzemplarzy, co wówczas było rekordem. Została natychmiast objęta cenzurą w Rosji, gdzie była przemycana i czytana z mieszanymi uczuciami. Mikołaj I, po przeglądnięciu dzieła, wpadł w gniew, lecz później ponoć dał się skusić do czytania jej w gronie rodziny. Cenzura carska pozwoliła na skrócone wydanie książki dopiero w 1910 roku, a po rewolucji ukazał się niemal identyczny skrót, który szybko został skonfiskowany z oczywistych powodów.