Goverdien Hauth-Grubben Boeken

Hoe moet je "heerlijk" zijn in een land waar corruptie en onderdrukking heersen, waar alleen degenen overleven die zich aan een restrictief regime onderwerpen? Hoe kun je deze ervaring overwinnen als er niet over gesproken wordt, zelfs niet na de emigratie en niet eens met je eigen dochter? "Wat zien ze, als ze met hun Sovjetogen door de gordijnen naar de binnenplaats van een Oost-Duitse stad kijken?", vraagt Nina zich af als ze aan haar moeder Tatjana en haar vriendin Lena denkt, die halverwege de jaren negentig Oekraïne verlieten, in Jena terechtkwamen en daar opnieuw begonnen. Lenas dochter Edi heeft al lang geen vragen meer, ze wil niets met haar afkomst te maken hebben. Tot Lenas vijftigste verjaardag de vier vrouwen weer samenbrengt en ze moeten erkennen dat ze allemaal een gedeeld verhaal hebben. In haar nieuwe roman vertelt Sasha Marianna Salzmann over tijden van verandering, van de "vleeswolf-tijd" van de Perestrojka tot het hedendaagse Duitsland. Ze beschrijft hoe systemen instorten en mensen door de gebeurtenissen worden meegesleurd. Ze volgt vier levenspaden en verkent de onontwarbare verwevenheid van generaties, door tijd en ruimte heen. Beeldend, vol empathie en met grote intensiteit.

In het najaar van 1945 vlucht een vrouw met haar zevenjarige zoontje voor de Russen naar het Westen. Op een klein treinstation in Oost-Duitsland rusten ze uit. Helene heeft haar kind door de moeilijke oorlogsjaren gesleept, maar nu alles achter de rug lijkt, laat ze hem alleen achter op het perron en komt niet meer terug. Julia Franck verkent het leven van een vrouw dat wordt vermalen door de turbulente gebeurtenissen van die tijd. De vader van de verteller overleed jong, en wat ze over hem weet, is beperkt. Zijn moeder liet hem achter met de belofte terug te komen, maar hij wachtte tevergeefs. Dit gegeven is zowel familielegende als griezelverhaal. Wat drijft een moeder tot zo'n besluit? Helene, een verpleegster met een ongebruikelijke opleiding voor haar tijd, wordt het onderwerp van de zoektocht van de verteller. Hoewel ze enkele sporen van haar leven vindt, blijkt dat sporen alleen geen verhaal vertellen. Ze geeft Helene een naam en moet haar karakter en ervaringen zelf bedenken. De verteller onderzoekt de verwachtingen en hindernissen voor vrouwen in die tijd, en hoe zij hun leven en identiteit vormgeven. Hoe meer ze zich in Helene verliest, des te beter begrijpt ze de keuze die ze maakte. Ze wil Helene niet veroordelen, maar haar verhaal zo nauwkeurig mogelijk vertellen.

Aanpassing is alles, weet Inge Lohmark. Per slot van rekening onderwijst ze al meer dan dertig jaar het vak biologie. Ze staat erom bekend dat ze de leerlingen kort kan houden en dat zonder woedeaanvallen of gesmijt met sleutelbossen. Daar is ze trots op. De teugels vieren kan namelijk altijd nog. En als er toch een keer onrust heerst, hoef je alleen maar met je vingernagels over het bord te krassen. Voor de leerlingen is het sowieso het beste hen elk moment te laten voelen dat ze aan haar overgeleverd zijn, in plaats van ze voor te spiegelen dat ze ook maar iets te zeggen hebben. Niemand heeft een keus. Je hebt de teeltkeus en dat was het dan.

Een dertigjarige vrouw bezit een licht vervallen hotelletje in de bocht van een rivier. Ze heeft het geërfd van haar moeder, die ze nooit beter heeft willen leren kennen dan strikt noodzakelijk. Ze bestiert het hotel zonder enig enthousiasme. Wanneer een van de gasten overlijdt, haalt ze er de politie niet bij, maar vergrendelt de deur van de kamer. En ze sluit een verzekering af met de bedoeling de boel in brand te steken en met het verzekeringsgeld een hotel op Cuba te kunnen beginnen. Maar dan komt er op een goede dag een nieuwe kok, die van pittig eten houdt en met al even pittige ideeën de sfeer in het hotel tracht te veranderen. Eindelijk lijkt er iets te gebeuren in haar leven.

Karl Schlögel reisde al lang voordat de Berlijnse Muur viel naar de belangrijkste steden van Oost-Europa, toen het Oostblok voor de meeste West-Europeanen terra incognita was. Sinds 1989 is er weinig aan die onwetendheid veranderd. Schlögel probeert zowel de gemeenschappelijke geschiedenis van Oosten West-Europa te ontdekken, alsook de veranderingen in de grote Oost-Europese steden in kaart te brengen. Hij reist naar Kaliningrad en Czernowitz, de geboortesteden van wereldberoemde denkers en dichters. Hij laat zien hoe sporen van het oude, vooroorlogse Europa worden opgegraven en opgepoetst – het Bauhaus in Brno, jugendstil in Budapest. En hij richt zijn blik op provinciesteden zoals Marjampole in Litouwen, waar één keer per week de grootste tweedehandsautomarkt van Europa wordt gehouden, en waar Oost-Europa van oude auto’s uit het westen van het continent wordt voorzien. Juist in zulke steden is sinds 1989 een onzichtbare band tussen Oost en West ontstaan.Als vrucht van bijna dertig jaar reizen naar en schrijven over Oost-Europa biedt Steden lezen een rijk geschakeerde verzameling essays en reportages over het nog altijd onontgonnen terrein achter het voormalige IJzeren Gordijn