DiG Boeken

Księga wpisów MK 184 z Archiwum Głównego Akt Dawnych w Warszawie podkanclerzego Jerzego Ossolińskiego z lat 1638-1639

Księga wpisów MK 185 z Archiwum Głównego Akt Dawnych w Warszawie podkanclerzego Jerzego Ossolińskiego z lat 1638-1639

Franciszka Urszula z Wiśniowieckich Radziwiłłowa to wyjątkowa postać w polskiej historii, będąca jedną z pierwszych i najbardziej znanych dramatopisarek oraz poetek późnego baroku. Urodzona w magnackim rodzie, jej życie związane było z Michałem Kazimierzem „Rybeńko” Radziwiłłem, z którym wzięła ślub w 1725 roku. Była matką jego dzieci, w tym Karola Radziwiłła, który stał się jednym z najzamożniejszych magnatów polsko-litewskich. Życie Franciszki miało znaczący wpływ na rzeczywistość państwa polsko-litewskiego. Zmarła 23 maja 1753 roku w Pucewiczach koło Nowogródka. Była osobą gruntownie oczytaną, z wrodzoną wrażliwością na sztukę. Doprowadziła do powstania prywatnego teatru w Nieświeżu, pozyskując artystów i przekłady dzieł, a także sama tworzyła. Jej twórczość jest dziś doceniana przez historyków literatury, którzy podkreślają, że była niezwykłą kobietą, dramatopisarką żyjącą na pograniczu baroku i oświecenia, wnoszącą odświeżający powiew w kulturę Rzeczypospolitej. Franciszka Urszula Radziwiłłowa pozostaje postacią wciąż budzącą zainteresowanie.

W opracowaniu Wandy Umińskiej (1841–1926) przez dr hab. prof. UJK Lidię Michalską oraz dra Emila Noińskiego, badacze znajdą nowe informacje o roli kobiet w XIX–XX wieku. Wspomnienia Umińskiej, pisane w różnych okresach, koncentrują się na trzech kluczowych tematach: powstaniu styczniowym, szerzeniu oświaty wśród ludu oraz pracy resocjalizacyjnej z więźniami. Umińska, wychowana w patriotycznej rodzinie, aktywnie uczestniczyła w manifestacjach patriotycznych w Warszawie i została kurierką Rządu Narodowego. Jej wspomnienia dostarczają cennych informacji o religijno-patriotycznych manifestacjach. Po upadku powstania, Umińska zmieniła swoje podejście do patriotyzmu, uznając znaczenie pracy organicznej i edukacji wiejskiej. Zajmowała się także pomocą więźniom, podchodząc do tego zadania metodycznie, co sugeruje wpływ prac Fryderyka Skarbka na jej działania. Umińska była pionierką resocjalizacji więźniów w Królestwie Polskim. Publikacja jest starannie przygotowana, zawiera ponad 600 przypisów, które ukazują jej osobowość oraz relacje z osobami ze świata kultury i polityki. Edytorzy oparli się na rękopisach z 14 archiwów i bibliotek, a także na licznych źródłach polskich i rosyjskich.

Książka „Polscy Artyści Plastycy w Kanadzie 1939-1989” jest wynikiem wieloletnich badań dr Katarzyny Szrodt z Montrealu. Oparta na archiwach polonijnych, kanadyjskich i polskich, a także na prywatnych dokumentach i rozmowach z artystami, ukazuje osiągnięcia polskich artystów plastyków na emigracji w Kanadzie. Autorka przedstawia losy trzech fal emigracji artystycznej po 1939 roku: wojennej, PRL-owskiej i solidarnościowej, analizując zarówno indywidualne sylwetki artystów, jak i ich grupową aktywność w kontekście życia społeczno-kulturalnego diaspory polskiej oraz społeczności kanadyjskiej. Sylwetki ponad 260 artystów pokazują, jak ich twórczość przyczyniła się do rozwoju sztuki w Kanadzie, co nie zostało dotąd należycie docenione. Mimo trudności związanych z budowaniem nowego życia, wielu plastyków zachowało swój talent, akcentując polską tożsamość. Książka podkreśla znaczenie kontynuacji działań twórczych przez polskich artystów w Kanadzie oraz dokumentuje ich osiągnięcia, wskazując miejsca, gdzie można znaleźć informacje o artystach i ich dziełach. To przystępnie napisana monografia, która ukazuje fenomen emigracji talentu i przypomina, że sztuka stworzona przez Polaków w Kanadzie jest częścią polskiego dziedzictwa narodowego.

Jednak pojawienie się dawnych spiskowców w środowiskach, z których się wywodzili, ich niezłomna wiara w uzyskanie przez Polaków niepodległości, i to w granicach z 1772 r., mobilizowała młodzież do działań spiskowych. Dla wszystkich Polaków kontakt z zesłańcami syberyjskimi, ich opinie na temat dróg dojścia do niepodległości, były niezwykle ważne. Jest to zrozumiałe, gdyż te opinie wypowiadali ludzie, którzy – jeśli tak można powiedzieć – na miejscu doznali rozmiarów carskiego despotyzmu. Z chwilą, gdy dawni wygnańcy zorientowali się, że ich pomysły spiskowania z lat trzydziestych i czterdziestych stają się na nowo aktualne, postanowili się przyłączyć do nich. (…)Przyłączając się do różnego rodzaju kółek, które w ostateczności scaliły się w Organizacji Narodowej, sybiracy starali się wnieść korektę do pomysłów zrodzonych w Kijowie, Warszawie i Wilnie. Zakres korekty był dość prosty, a mianowicie – nie można zawiązać spisku, tak jak to oni robili w latach trzydziestych i czterdziestych, i marzyć od razu o wybuchu zbrojnego powstania. Przede wszystkim uświadamiali spiskującym, że tajne kółka nie mogą się ograniczać do wąskich grup młodzieży szlacheckiej. Podkreślali, że dla spisku trzeba pozyskać wszystkie warstwy społeczne, a to wymaga czasu. (z Zamiast Zakończenia)