Claudia Zonghetti Volgorde van de boeken (chronologisch)

Vasily Grossman wrote three novels about the Second World War, each offering a distinct take on what a war novel can be, and each extraordinary. A common set of characters links Stalingrad and Life and Fate, but Stalingrad is not only a moving and exciting story of desperate defense and the turning tide of war, but also a monumental memorial for the countless war dead. Life and Fate, by contrast, is a work of moral and political philosophy as well as a novel, and the deep question it explores is whether or not it is possible to behave ethically in the face of overwhelming violence. The People Immortal is something else entirely. Set during the catastrophic first months of the German invasion of the Soviet Union, this is the tale of an army battalion dispatched to slow the advancing enemy at any cost, with encirclement and annihilation its promised end. A rousing story of resistance, The People Immortal is the novel as weapon in hand.

In 1930 wordt een Tartaars dorp binnengevallen door de communisten. Ook Zulajka wordt op transport gesteld naar Siberië, nadat haar man, die haar onderdrukte, is doodgeschoten. De erbarmelijke treinreis in de veewagon duurt een halfjaar, en uiteindelijk belanden enkelen op een stuk tajga waar ze zelf moeten zien te overleven. Zulajka weet zich staande te houden, dankzij een krankzinnige Duitse arts, die haar helpt bij de bevalling van haar zoon, en Ignatov, de moordenaar van haar man op wie ze verliefd wordt. Maar het is vooral haar eigen ontwikkeling die haar sterk maakt, en ervoor zorgt dat ze in 1946 haar zoon kan uitzwaaien die op reis gaat, een beter leven tegemoet. Guzel Jachina schrijft in een heldere en geserreerde stijl, en baseerde zich op het ware verhaal van haar grootmoeder.

Leven en lot is een breed opgezet epos over de Russische Tweede Wereldoorlog, naar het voorbeeld van Tolstojs Oorlog en vrede. De lezer leeft mee met Mostovskoj, de bejaarde bolsjewiek van het eerste uur die in Duitse krijgsgevangenschap vasthoudt aan de onbuigzame overtuigingen waarvoor hij geleefd heeft; met Ljoedmila, de vitterige echtgenote van hoofdpersoon Viktor Strum, die nadat haar zoon gestorven is haar man, dochter en moeder verwaarloost; en met Nikolaj Krymov, de doorgewinterde partijfunctionaris die de hypocrisie en de terreur van de partij pas begint te doorzien als hij er zelf het slachtoffer van wordt. Grossman schrijft meesterlijk over het leven van gewone, bange, onvergetelijke mensen die door de staat en hun tijd - het 'lot' - verleid worden tot allerlei kleine, banale vormen van verraad.

'Het is nog te vroeg om afstand te nemen. Ik leef in het heden en noteer wat ik zie', schrijft de Russische journaliste en mensenrechtenactiviste Anna Politkovskaja. Haar 'aantekeningen in de marge van het leven van Rusland' geven een onthutsend beeld van het beleid van president Poetin en de uitwassen waartoe dat leidt. In haar werk staat altijd het individu centraal: moeders van zonen die zich ophangen in militaire dienst of vrienden van vroeger die tot moord in staat blijken te zijn.